សុក្រ 26 កក្កដា 2013
RFI
លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ពេលបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់កាលពីឆ្នាំមុន
Siv Channa/RFI
យុទ្ធការឃោសនាបោះឆ្នោតរយៈពេលពេញមួយខែបានឈានដល់ទីបញ្ចប់ ហើយនៅថ្ងៃសុក្រនេះ។ ទោះបីជានៅមានបញ្ហាខ្លះៗកើតឡើង ប៉ុន្តែ គេអាចនិយាយបានថា បរិយាកាសទូទៅក្នុងពេលយុទ្ធនាការឃោសនាមានភាពល្អប្រសើរធៀបនឹង ការបោះឆ្នោតមុនៗ។ នេះជាសញ្ញាវិជ្ជមានមួយសម្រាប់ដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែ ស្ថានការណ៍ នៅក្រោយការបោះឆ្នោតនៅតែជាក្តីបារម្ភរបស់មហាជនទូទៅនៅឡើយ។ តើគួរធ្វើដូចម្តេចដើម្បីឲ្យការបោះឆ្នោតក្លាយជានិមិត្តរូបនៃ វប្បធម៌សន្តិភាពនៅកម្ពុជា?
ប្រទេសកម្ពុជាមានភព្វ័សំណាងដែលបានស្គាល់របត់នយោបាយថ្មីមួយ កាលពីឆ្នាំ ១៩៩៣ ក្រោយពីភាគីជម្លោះនានាបានព្រមព្រៀងគ្នារៀបចំការបោះឆ្នោតតាមបែប ប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស។ ប៉ុន្តែ ខណៈដែលការបោះឆ្នោតក្លាយជាវប្បធម៌ដ៏ល្អមួយក្នុងការផ្លាស់ប្តូរ អំណាចដឹកនាំនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿននានានៅលើលោក នោះ ការបោះឆ្នោត នៅកម្ពុជានៅតែជាប្រធានបទដ៏ចម្រូងចម្រាស់យ៉ាងខ្លាំង មួយនៅឡើយ។
កាលពីឆ្នាំ១៩៩៣ ពេលដែលកម្ពុជាស្គាល់ការបោះឆ្នោតបែបប្រជាធិបតេយ្យជាលើកដំបូង ក្រោមការរៀបចំរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ អំពើហិង្សានយោបាយបានកើតឡើងយ៉ាងច្រើនគួរឲ្យព្រឺខ្លាច។ លើសពីនេះ នៅក្រោយការបោះឆ្នោត ភាពតានតឹងបានកើតឡើងជាថ្មីនៅពេលដែលគណបក្សចាញ់ឆ្នោតមិនទទួល ស្គាល់លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោត។ តាំងពីពេលនោះមក អំពើហិង្សាពេលបោះឆ្នោត និងការមិនទទួលស្គាល់លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតហាក់បានក្លាយជាវប្បធម៌ មួយទៅហើយនៅកម្ពុជា។
ជាការពិត បញ្ហានេះមិនមែនជារឿងដោយឡែករបស់កម្ពុជាទេ ប៉ុន្តែ គ្រប់ប្រទេសដែលទើបតែស្គាល់ការបោះឆ្នោតថ្មីថ្មោងតែងតែកើតមាន អំពើហិង្សា និងការបដិសេធលទ្ធផលបោះឆ្នោតដូចៗគ្នា។ យ៉ាងណាក៏ដោយ រយៈពេល ២០ ឆ្នាំ កន្លងទៅនេះ អ្នកនយោបាយនិងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាទូទៅហាក់បានបង្ហាញពីភាព ចាស់ទុំខាងប្រជាធិបតេយ្យកាន់តែខ្លាំងឡើងជាលំដាប់។ ជាក់ស្តែង អំពើហិង្សានយោបាយបានថយចុះជាបន្តបន្ទាប់ រីឯសេរីភាពនយោបាយក៏មានលក្ខណៈកាន់តែផុលផុស និងបើកចំហជាងមុនដែរ។ នេះគឺជាផ្លែផ្កានៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។
ប៉ុន្តែ អ្វីដែលនៅតែមិនទាន់មានការផ្លាស់ប្តូរជាដុំកំភួននៅឡើយនោះគឺ ការបដិសេធលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតពីសំណាក់អ្នកចាញ់។ មានមូលហេតុច្រើនយ៉ាងដែលគេអាចលើកយកមកពន្យល់បញ្ហានេះបាន។
មូលហេតុទី១ គឺការមិនទុកចិត្តទៅលើយន្តការរៀបចំការបោះឆ្នោត។ គេនៅចាំបានថា កាលពីឆ្នាំ ១៩៩៣ គណបក្សប្រជាជនដែលបានទទួលសំឡេងឆ្នោតតិចជាងគណបក្ស ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច បានតវ៉ាអំពីភាពមិនប្រក្រតីជាច្រើនក្នុងការរាប់សន្លឹកឆ្នោតនិង ការដឹកជញ្ជូនសន្លឹកឆ្នោតជាដើម។ ទីបំផុត ក្រោមហេតុផលថា អ៊ុនតាក់ បានលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោតទើបគណបក្សនេះបដិសេធលទ្ធផលបោះឆ្នោត។
ក្រោយមក កម្ពុជាបានបង្កើតគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតដោយខ្លួនឯងដែល ហៅកាត់ថា គ.ជ.ប ។ ប៉ុន្តែ ម្តងនេះដោយហេតុថា គ.ជ.ប បង្កើតឡើងដោយគណបក្សកាន់អំណាច គឺដល់វេនគណបក្ស ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច និងគណបក្សប្រឆាំងវិញម្តងដែលចាញ់ឆ្នោតនិងបដិសេធលទ្ធផលនៃ ការបោះឆ្នោត។ មូលហេតុនៅតែដដែលគឺ ការមិនទុកចិត្តលើគ.ជ.ប។ បញ្ហានេះបានអូសបន្លាយរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ពោលគឺក្រោយពេលបោះឆ្នោត ចលនាប្រឆាំងនឹងលទ្ធផលក៏បានកើតឡើងដែលពេលខ្លះធ្វើឲ្យមានវិបត្តិ នយោបាយជាច្រើនខែ ឬឈានដល់អំពើហិង្សាក៏មាន។
មូលហេតុទី២ ក្រៅពីការមិនទុកចិត្តទៅលើយន្តការរៀបចំការបោះឆ្នោត ចរឹតមិនទទួលស្គាល់លទ្ធផលចាញ់របស់អ្នកនយោបាយខ្មែរក៏ជាហេតុផល ចម្បងមួយទៀតដែរ។ ជាទូទៅ គេអាចនិយាយបានថា រហូតមកទល់ពេលនេះ ប្រហែលជានៅមិនទាន់មានគណបក្សណា ឬអ្នកនយោបាយណា ត្រៀមខ្លួនទទួលយកលទ្ធផលចាញ់នៅឡើយទេ រាប់ទាំងបក្សប្រឆាំង និងបក្សកាន់អំណាច។ ក្នុងន័យនេះ បញ្ហាដដែលនឹងកើតមានឡើងជាថ្មីនៅក្រោយការបោះឆ្នោតថ្ងៃទី ២៨ កក្កដានេះដោយចៀសមិនផុត។
វប្បធម៌បដិសេធលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតបានជះផលវិបាកយ៉ាងច្រើនដល់ ដំណើរការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។ ផលវិបាកសំខាន់ជាងគេគឺវាបានបង្កការភ័យខ្លាចដល់ប្រជាពលរដ្ឋជាទូទៅ ពោលគឺឲ្យតែដល់ពេលបោះឆ្នោត ការព្រួយបារម្ភតែងតែកើតមានជានិច្ច។ ដូច្នេះ ដើម្បីឲ្យការបោះឆ្នោតក្លាយជានិមិត្តរូបនៃវប្បធម៌សន្តិភាព និងជា យន្តការនៃការផ្លាស់ប្តូរការដឹកនាំប្រទេសប្រកបដោយនិរន្តរភាព មានកិច្ចការសំខាន់ៗមួយចំនួនដែលអ្នកនយោបាយត្រូវរួមគ្នាធ្វើ៖
ទី១ ត្រូវធ្វើឲ្យ គ.ជ.ប មានឯករាជភាពពិតប្រាកដដែលគ្រប់ភាគីទទួលយកបាន។ ទី២ ដំណើរការរៀបចំការបោះឆ្នោតត្រូវតែមានបរិយាកាសសេរី យុត្តិធម៌ និងស្មើភាព។ និងទី៣ អ្នកនយោបាយត្រូវមានចិត្តជាកីឡាករ ពោលគឺត្រូវហ៊ានទទួលយកលទ្ធផលចាញ់។ ប្រសិនបើលក្ខខណ្ឌទាំងនេះមិនត្រូវបានបំពេញទេនោះ ការបោះឆ្នោតនឹងនៅតែជាល្បែងគួរឲ្យភ័យខ្លាចសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ ខ្មែរតែដដែល៕
0 comments:
Post a Comment